Het Rajkó orkest (Rajkó zenekar) is een wereldberoemd Hongaars muziekensemble dat vooral bekend staat om zijn virtuoze zigeunermuziek (Roma‑muziek) en zijn unieke opleidingssysteem. Het orkest is opgericht in 1952 door Pál Szigeti en Gyula Farkas. Het doel was vanaf het begin om de traditionele zigeunermuziek van cafés en restaurants meer bekendheid te geven en naar de grote concertzalen brengen.

De naam “Rajkó” betekent van oudsher letterlijk ” muziekspelende zigeunerjongen/roma jongen” in het Hongaars, maar er zijn zeker ook meisjes en vrouwen in het Rajkó orkest.

Het ensemble staat bekend om zijn virtuositeit, unieke “Rajkó-stijl” en energieke optredens. Een belangrijk kenmerk is de Rajkó-methode, een bijzondere onderwijsvorm waarbij leerlingen muziek vooral op gehoor en via voor- en nadoen leren, in plaats van uitsluitend vanaf bladmuziek. Deze aanpak versnelt het leerproces en bevordert muzikaliteit en improvisatie. De methode is zelfs erkend als immaterieel cultureel erfgoed.

De Rajkó-stijl is geen officiële muziekstijl, maar eerder een manier van spelen die typisch is voor het Rajkó-orkest. Het combineert techniek, traditie en expressie.

Dit zijn de belangrijkste kenmerken:

• Sterke emotionele expressie. De muziek wordt heel gevoelsmatig gespeeld (mit herz):
  • veel dynamiek (van heel zacht tot explosief)
  • duidelijke emoties zoals vreugde, verdriet en passie
  • muziek “vertelt een verhaal”
• Virtuositeit en snelheid
  • extreem snelle passages en technische hoogstandjes
  • grote nadruk op individuele beheersing van het instrument
  • vooral bij vioolspelers (prímás) opvallend

• Vrijheid en flexibiliteit
  • ritme en tempo zijn niet strak vast, maar flexibel (en door de primás bepaald)
  • muzikanten variëren en improviseren tijdens het spelen
  • melodieën worden persoonlijk ingekleurd
• Spelen op gehoor (niet alleen van bladmuziek)
  • sterke rol van gehoor, geheugen en imitatie
  • sluit aan bij de Rajkó-methode
  • zorgt voor natuurlijke muzikaliteit en spontaniteit

• “Cigányos” karakter (zigeunerachtige speelstijl) met
  • typische versieringen, glissando’s en frasering
  • warme klank
  • direct hoorbaar verschil; dezelfde melodie klinkt heel anders als een Zigeuner/Roma-muzikant die speelt
• Interactie tussen muzikanten
  • vooral de prímás (eerste violist) leidt en interpreteert
  • sterke wisselwerking tussen orkestleden (daarom kijken ze ook goed naar elkaar)

De opleiding begint op jonge leeftijd en richt zich niet alleen op techniek, maar ook op discipline, podiumperformance en artistieke expressie.  Leerlingen treden al vroeg op en groeien vaak uit tot professionele muzikanten. De schrijfster Nyerges Erika stelt; de jongeren van het Rajkó orkest kregen niet alleen muziekles, maar ook algemene vorming en discipline. De opleiding binnen Rajkó is streng en veeleisend. Er is veel nadruk op: muzikale perfectie, gedrag en etiquette en professionele houding. Het ensemble vormt volgens haar niet alleen muzikanten, maar ook “complete artiesten”. Ze ziet Rajkó dus als een “pedagogisch model” dat mensen een goede start geeft en vooruithelpt, ook in de maatschappij.

Bekende muzikanten uit het Rajkó-orkest zijn: Boross Lajos, Horváth Zsuzsa, Zoltán Mága, Puka Károly, Lakatos Mariánn, Pádár Lajos, Lakatos Miklós, Lakatos Sándor, Lakatos Roby, Sánta Ferenc etc etc etc…

In 2022 vierde het Rajkó-orkest zijn 70-jarig bestaan met een jubileumconcert. Dat betekent in 2027 het 75-jarige bestaan, iets om in de gaten te houden.

De stichting Magyar Nóta is met de schrijfster Nyerges Erika in contact en heeft toestemming om uit haar werk te citeren. Nyerges Erika schreef het boek: 

“Húzd rá cigány! Te örök, te áldott…” – A kávéházi cigányzene története. Dit is als E-book verkrijgbaar.

Uit de Magyar Nota nieuwsbrief van 17 juni 2026, geschreven door Maarten Bánki.

Rond Kerst 2025 kwam ik in contact met de Hongaarse schrijfster Nyerges Erika. Nyerges Erika staat bekend om haar werk over de geschiedenis en cultuur van de kávéházi cigányzene (Hongaarse kroeg‑ en café‑zigeuner (Roma) muziek), zoals jullie weten een belangrijk onderdeel van de Hongaarse culturele traditie. Ze schreef het boek “Húzd rá cigány! Te örök, te áldott…”, een e‑book uitgebracht in 2020 over de geschiedenis van de kávéházi cigányzene, haar rol in de Hongaarse samenleving en de invloed op nationale cultuur en internationale reputatie. Ook schrijft en verzamelt Erika regelmatig stukjes over beroemde zigeunermuzikanten, veelal uit het verleden, op Facebook. Ik heb bijna een uur heel geanimeerd met haar getelefoneerd en haar uitgelegd wat de Stichting Magyar Nóta doet. Daar is zij heel enthousiast over. Ik heb haar mijn plan voorgelegd om op regelmatige basis uit haar boeken en facebookpagina’s te putten om in de Magyar Nóta nieuwsbrief herinneringen aan grote muzikanten uit het verleden op te halen. Zij stemde daarmee in, zolang ik haar maar vermeld als bron. Bij deze…

Als eerste zou ik aandacht willen besteden aan Horváth Zsuzsa (1943 – 2015). Velen van jullie zullen haar nog herinneren uit bijvoorbeeld Kulacs.

Horváth Zsuzsa, geboren in Pomáz, was een uitzonderlijke verschijning in de Hongaarse muziekwereld: de eerste vrouwelijke zigeunerprimás van Hongarije en mede‑oprichter (founding member) van het Rajkó‑orkest. Al op jonge leeftijd leerde zij zichzelf viool spelen, later vervolmaakte zij haar opleiding aan de muziekschool van Szentendre. Na de vroege dood van haar vader ondersteunde ze haar gezin door te spelen én te bedienen in het Béke‑hotel.

Toen de radio aankondigde dat het Rajkó‑orkest werd opgericht, reisde de jonge Zsuzsa met de viool van haar overleden vader naar Budapest voor een auditie. Daar werd ze toegelaten door Gyula Farkas, de artistiek leider en oprichter van het orkest. Ze kreeg o.a les van de legendarische primás Lajos Boross. Het orkest telde in 1953 al zo’n vijftig leden en trad met groot succes op in binnen‑ en buitenland. In 1967 verliet Zsuzsa het gezelschap en werd zij primás van een zeskoppig orkest in het Karancs‑hotel. Van daaruit bouwde ze een indrukwekkende internationale carrière op, met optredens in Hongarije, West‑Duitsland en later Boedapest. Ze stond niet alleen bekend om haar vertolkingen van traditionele zigeunermuziek, maar ook om haar beheersing van klassieke en moderne werken.

Naast haar optredens werd Zsuzsa een gewaardeerde pedagoge, geliefd om haar talent om jonge musici onmiddellijk te herkennen en te vormen. Onder haar leerlingen bevonden zich later wereldberoemde namen zoals Mága Zoltán en Roby Lakatos. Gedurende haar 55 jaar lange carrière speelde ze in prestigieuze restaurants, hotels en zelfs in het beroemde 100‑leden Zigeunerorkest, waar ze haar zoon, Tolnai András – de “koning van het Hongaarse lied” – mocht begeleiden.

Hoewel ze grote internationale successen behaalde en zelfs optrad voor de Britse en Zweedse koninklijke families, bleef Zsuzsa bezorgd over de toekomst van de Hongaarse zigeunermuziek, die volgens haar onder druk stond door elektronische muziek en gebrek aan steun. Toch bleef zij dankbaar, gelovig en toegewijd aan haar kunst tot het einde van haar leven. Na haar overlijden kreeg zij blijvende erkenning: in 2019 werd een standbeeld van haar onthuld in het “Muzsikus cigányok parkja” (park van de zigeunermuzikanten). Dit park bevindt zich in het 8e district van Boedapest, op de hoek van de Baross utca en de Szigony utca. Een mooi eerbetoon aan de grote muzikanten van onze geliefde Magyar Nóta.

Nyugodjon békében…(moge zij rusten in vrede)

Bronnen: facebookpagina Nyerges Erika, gebaseerd op interview met Medveczky Attila 2009 en co-pilot

Uit de Magyar Nota nieuwsbrief van 9 maart 2026, geschreven door Maarten Bánki

Tata Mirando, een man die je niet vergat

Bekend als leider van het zigeunerorkest Tata Mirando, opgericht door zijn vader en als een van de zonen heeft Adolf Kokalo Weiss zijn eigen orkest onder deze naam voortgezet. Dit orkest heeft een vertaling gemaakt van de grote Hongaarse musici zoals Imre Magyari en George Boulanger. Met zijn pianospel had hij een eigen geluid. Zijn sterke karakter heeft ervoor gezorgd dat zijn orkest bleef voortbestaan. Hij had een goed zakelijk instinct en verwierf grote bekendheid voor zijn eigen orkest, maar ook voor de Magyar Nota in Nederland in het algemeen. Hij hield van de muziek zoals weinig mensen dat deden. 

Tata Mirando was geen man die je zomaar vergat. Hij had een bijzonder charisma en met zijn bijzondere manier van doen doorzag hij mensen meteen en hield je een spiegel voor. Hij was een grote verhalen verteller. Woorden waren voor hem ook muziek, een manier om te laten zien wie hij was, wat hij had meegemaakt en wat hij voelde. Dit laat zien dat hij een kleurrijk en karaktervol persoon was. Het succes had ook een keerzijde en zijn gedrevenheid was voor zijn directe omgeving niet altijd makkelijk. 

Tata had in de traditie van de familie Weiss een speciaal talent: als vioolbouwer wist hij precies hoe een instrument moest klinken. Hij luisterde, keek, voelde, draaide en klopte op het hout en met zijn ervaring en vakmanschap kreeg de viool de perfecte warme klank. Het instrument kwam tot leven onder zijn handen. Hij deed er altijd een beetje geheimzinnig over, omdat hij wilde dat je de muziek echt beleefde en bewonderde hoe een instrument kon klinken. Hij heeft veel muzikanten aan een mooi instrument geholpen. 

In juni 2022 zijn Tata en Nello Mirando gehuldigd door Stichting Magyar Nota voor wat ze beiden hebben betekend voor de zigeunermuziek in Nederland en daarbuiten. Tata Mirando was iemand die een indruk achterliet, in je hoofd en in je hart. Zijn aanwezigheid, zijn muziek, zijn instrumenten en zijn verhalen blijven in onze herinnering en leven voort.